Pierwszy rok życia dziecka – dlaczego jest tak ważny dla rozwoju?
Pierwszy rok życia dziecka to niezwykle intensywny i fascynujący okres. W ciągu zaledwie kilkunastu miesięcy mały człowiek przechodzi ogromną drogę – od noworodka, który większość czasu śpi, do dziecka, które potrafi samodzielnie się przemieszczać, siadać, a często także stawiać pierwsze kroki.
W tym czasie pojawiają się kolejne tzw. kamienie milowe rozwoju, czyli umiejętności, które świadczą o prawidłowym dojrzewaniu układu nerwowego i ruchowego. Należą do nich między innymi kontrola głowy, utrzymanie ciała w linii środkowej, obracanie się z pleców na brzuch, pełzanie, czworakowanie, samodzielne siadanie, wstawanie oraz pierwsze próby chodzenia. Statystycznie około połowa dzieci opanowuje samodzielny chód jeszcze przed ukończeniem pierwszego roku życia.
Na początku życia nie oczekujemy od noworodka zbyt wielu aktywności. W pierwszych tygodniach większość doby spędza on na śnie, wybudzając się głównie na karmienie. Z czasem jednak okresy czuwania stopniowo się wydłużają. Rodzice zaczynają zauważać, że dziecko coraz uważniej obserwuje otoczenie i żywo reaguje na różne bodźce.
Już około 4–8 tygodnia życia maluch zaczyna dłużej skupiać wzrok. Najczęściej interesują go kontrastowe przedmioty znajdujące się w niewielkiej odległości – około 20–25 cm od twarzy. W tym okresie pojawia się również uśmiech społeczny, czyli moment, w którym dziecko świadomie odwzajemnia uśmiech rodzica.
Około 3–4 miesiąca życia dziecko zaczyna prezentować bardziej stabilną kontrolę ciała. Potrafi leżeć symetrycznie zarówno na plecach, jak i na brzuchu, a głowa utrzymywana jest w linii środkowej. Leżąc na plecach chętnie sięga po zabawki, wkłada je do ust, bada je dłońmi i często wkłada obie rączki do buzi. Nóżki unoszą się nad podłożem, a dziecko chętnie nimi kopie. W tym czasie większość dzieci zaczyna również coraz bardziej lubić leżenie na brzuchu – potrafią podeprzeć się na przedramionach i utrzymywać głowę uniesioną pod kątem około 45 stopni przez kilka minut.
W okolicach 4–5 miesiąca życia pojawiają się pierwsze próby zmiany pozycji poprzez toczenie się na bok. Najpóźniej około 6 miesiąca dziecko powinno już potrafić obrócić się z pleców na brzuch. Warto obserwować, czy wykonuje ten ruch równie sprawnie w obie strony.
Po 6 miesiącu życia maluch zaczyna intensywnie odkrywać własne ciało. Leżąc na plecach sięga do kolan i stóp, a w okolicach 7–8 miesiąca często wkłada stopy do ust. W tym samym czasie potrafi już podeprzeć się na wyprostowanych rękach w leżeniu na brzuchu, unosząc klatkę piersiową nad podłożem.
W 7–8 miesiącu życia wiele dzieci chętniej przebywa na brzuchu niż na plecach. To właśnie wtedy pojawiają się pierwsze próby przemieszczania się – początkowo wokół własnej osi, czasem najpierw do tyłu, a dopiero później do przodu. Rodzice powinni zwracać uwagę, czy ruch odbywa się w sposób symetryczny i czy dziecko naprzemiennie wykorzystuje prawą i lewą rękę oraz nogę.
Między 8 a 10 miesiącem życia maluch zaczyna przyjmować pozycję czworaczą. Często można zauważyć charakterystyczne kołysanie się na dłoniach i kolanach w przód i w tył. W tym okresie dziecko zaczyna także samodzielnie siadać – najczęściej przechodząc z leżenia na brzuchu przez pozycję czworaczą do siadu.
Pomiędzy 8 a 12 miesiącem życia większość dzieci opanowuje czworakowanie, czyli naprzemienne przemieszczanie się na dłoniach i kolanach. W tym czasie pojawiają się także kolejne ważne umiejętności – wstawanie przy meblach, chodzenie bokiem wzdłuż kanapy czy próby wspinania się na niskie przedmioty.
Około 12–16 miesiąca życia wiele dzieci zaczyna stawiać pierwsze samodzielne kroki. Początkowo chód jest szeroki, nieco niepewny, a ręce często ustawione są szeroko na boki, aby pomóc utrzymać równowagę. Z czasem ruch staje się coraz bardziej płynny i pewny. Dziecko rozwija tzw. chód dojrzały, podczas którego potrafi się zatrzymać, zmienić kierunek, usiąść lub wstać bez konieczności podpierania się.
Wielu rodziców zastanawia się, czy rozwój ich dziecka przebiega prawidłowo. Często pojawia się pokusa porównywania swojego malucha z innymi dziećmi w podobnym wieku. Warto jednak pamiętać, że rozwój dziecka nie przebiega według jednego, sztywnego schematu. Każde dziecko rozwija się w swoim tempie, na które wpływają między innymi temperament, środowisko, ilość bodźców czy napięcie mięśniowe.
Zdarzają się dzieci, które podejmują pierwsze próby wstawania już około 7 miesiąca życia, ale są też takie, które zrobią to dopiero w okolicach 10–12 miesiąca. Najważniejsze jest to, aby rozwój był harmonijny, a nowe umiejętności pojawiały się stopniowo i były wykonywane w sposób symetryczny.
Jeśli jednak coś budzi niepokój rodziców – na przykład dziecko wyraźnie preferuje jedną stronę ciała, pomija niektóre etapy rozwoju lub ma trudności z osiąganiem kolejnych umiejętności – warto skonsultować się ze specjalistą. Wczesna konsultacja z fizjoterapeutą dziecięcym pozwala ocenić rozwój malucha i w razie potrzeby szybko wprowadzić odpowiednie wsparcie.
Autor artykułu:
